Zgodnie z ogólną zasadą postępowania cywilnego, strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Innymi słowy, w przypadku wygranej (co do zasady) nie poniesiesz kosztów. W przypadku porażki będziesz zobowiązany zwrócić przeciwnikowi część lub całość kosztów. Podkreślam – co do zasady – bo często nawet w przypadku przegranej (w szczególności w sprawach przeciwko ubezpieczycielom), istnieje możliwość uniknięcia ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnionych przypadkach sąd może bowiem zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo w ogóle nie obciążać jej kosztami. Innym rozwiązaniem jest zwrócenie się do sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych.
Komu przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych?
Zwolnienia od kosztów sądowych może domagać się osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny lub ich poniesienie narazi ją na taki uszczerbek. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczenie takie sporządza się według ustalonego wzoru.
Sąd może przyznać także zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Dodatkowo spółka handlowa powinna wykazać, że jej wspólnicy lub akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki.
Jak ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych?
Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy (co do zasady) zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy.
Jak napisać wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych?
Nie ma jednolitego wzoru wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów należy wykazać, że poniesienie kosztów będzie skutkowało uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny albo narazi ich na taki uszczerbek. Wniosek powinien zatem przedstawiać sytuację materialna ubiegającego się o zwolnienie. Oprócz oświadczenia o stanie majątku załączanego do wniosku, wniosek dobrze jest poprzeć także dalszymi dowodami, w postaci m.in. zaświadczeń o dochodach czy źródłach obciążeń budżetu. We wniosku należy przy tym wskazać czy ubiegamy się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości czy jedynie w części.
Co daje zwolnienie od kosztów sądowych?
Zwolnienie od kosztów sądowych powoduje, że strona nie uiszcza opłat sądowych i nie ponosi wydatków. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych w całości lub w części. Zwolnienie częściowe ma miejsce, gdy strona jest w stanie ponieść tylko część kosztów. W tym przypadku zwolnienie może przykładowo dotyczyć ułamkowej części kosztów, określonej kwoty (np. opłaty od pozwu) czy niektórych opłat. Innymi słowy, przy częściowym zwolnieniu strona ponosi koszty w wysokości nie objętej przyznanym zwolnieniem. Zaznaczyć przy tym należy, że zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.
W każdym przypadku analizy sprawy w zakresie szkód w gospodarstwach rolnych, analizie poddaję również kwestię możliwości wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Jeżeli stan faktyczny w zakresie statusu materialnego strony składającej pozew na to pozwala i istnieją przesłanki do takiego zwolnienia, wraz z pozwem przeciwko ubezpieczycielowi, składam również wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
